รางวัลนราธิปพงศ์ประพันธ์ ถือกำเนิดขึ้นใน พ.ศ. 2544 อันเป็นปีที่สมาคมนักเขียนแห่งประเทศไทย ก่อตั้งครบ 30 ปี ประจวบกับในปี 2544 เดียวกันนี้ เป็นปีครบรอบ 110 ปี ของศาสตราจารย์พลตรี พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรรณไวทยากร กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ (2435- 2519) และครบรอบ 10 ปีที่ องค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ประกาศยกย่องให้พระองค์เป็นบุคคลสำคัญของโลกที่มีผลงานดีเด่นด้านวัฒนธรรม สมาคมนักเขียนแห่งประเทศไทย โดย นายประภัสสรเสวิกุล เป็นนายกสมาคมฯ จึงดำริให้มีรางวัลนราธิปขึ้น ทั้งนี้ โดยความเห็นชอบของ ท่านผู้หญิงวิวรรณ เศรษฐบุตร ทายาทของพระองค์ในการเชิญพระนาม “นราธิปพงศ์ประพันธ์” มาเป็นชื่อรางวัล