พระบรมราโชบายด้านการศึกษา

ของสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ ๑๐

เมื่อวันศุกร์ที่ ๑๘ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๖๐ บริษัท ซีพี ออลล์ จำกัด (มหาชน) จัดงานแจกรางวัล “เซเว่นบุ๊คอวอร์ด” มีศาสตราจารย์นายแพทย์เกษม วัฒนชัย เป็นประธาน  ก่อนแจกรางวัล คุณหมอเกษมได้อัญเชิญพระบรมราโชบายด้านการศึกษาของสมเด็จพระเจ้าอยู่หัววชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร ซึ่งคุณหมอเกษมได้บันทึกไว้มาเสนอในที่ประชุม  เป็นพระบรมราโชบายที่ครูทุกคนควรทราบและน้อมนำมาปฏิบัติ  ดิฉันจึงขอนำมาเผยแพร่ให้ครูทั้งหลายได้ทราบดังนี้

การศึกษาต้องมุ่งสร้างพื้นฐานให้แก่ผู้เรียน ๔ ด้าน

• มีทัศนคติที่ถูกต้องต่อบ้านเมือง ข้อนี้มีคำขยายว่า ต้องมีความรู้ความเข้าใจที่มีต่อชาติบ้านเมือง  ยึดมั่นในศาสนา  มั่นคงในสถาบันพระมหากษัตริย์  และมีความเอื้ออาทรต่อครอบครัวและชุมชนของตน
• มีพื้นฐานชีวิตที่มั่นคง มีคุณธรรม  ข้อนี้มีคำขยายว่า ให้รู้จักแยกแยะสิ่งที่ผิด-ที่ถูก  สิ่งชั่ว-สิ่งดี  เพื่อปฏิบัติแต่สิ่งที่ชอบที่ดีงาม  ปฏิเสธสิ่งที่ผิดที่ชั่ว  เพื่อสร้างคนดีให้แก่บ้านเมือง
• มีงานทำ มีอาชีพ ข้อนี้มีคำขยายว่า  ต้องให้เด็กรักงาน สู้งาน  ทำงานจนสำเร็จ  อบรมให้เรียนรู้การทำงาน  ให้สามารถเลี้ยงตัวและเลี้ยงครอบครัวได้
• เป็นพลเมืองดี ข้อนี้มีคำขยายว่า  การเป็นพลเมืองดีเป็นหน้าที่ของทุกคน  สถานศึกษาและสถานประกอบการต้องส่งเสริมให้ทุกคนมีโอกาสทำหน้าที่พลเมืองดี  การเป็นพลเมืองดีหมายถึงการมีน้ำใจ  มีความเอื้ออาทร  ต้องทำงานอาสาสมัคร  งานบำเพ็ญประโยชน์  “เห็นอะไรที่จะทำเพื่อบ้านเมืองได้ก็ต้องทำ”

                   พระบรมราโชบายทั้งหมดนี้  ไม่ใช่สิ่งที่ยากเกินกว่าครูจะทำและสั่งสอนศิษย์ให้ทำได้  หากครูตั้งใจสร้างศิษย์ให้ได้ผลตามพระบรมราโชบายทั้ง ๔ ข้อนี้ก็จะทำให้ชาติบ้านเมืองเจริญ  ไม่มีคนที่นิ่งดูดายปล่อยให้เกิดความชั่ว ความไม่ดีในบ้านเมือง  ที่สำคัญประการหนึ่งคือ  การรู้จักแยกแยะสิ่งที่ถูกที่ผิด  สิ่งที่ดีที่ชั่ว  และเลือกรับเลือกทำแต่ทางที่ถูกที่ดี  เด็กไทยควรรู้จักใช้วิจารณญาณของตน ไม่ตามแฟชั่นตามสังคมโดยไร้สติ.  อีกประการหนึ่งที่ควรน้อมนำมาใส่เกล้าฯ คือ พระบรมราโชบายที่ว่า  เห็นอะไรที่ควรทำเพื่อบ้านเมืองก็ต้องทำ  คนไทยเห็นอะไรที่ควรทำเพื่อบ้านเมืองก็ต้องลงมือทำ ไม่ปล่อยให้ผ่านไปด้วยความคิดว่า “ธุระไม่ใช่”

ดิฉันขอฝากพระบรมราโชบายนี้ให้ครูภาษาไทยใช้เป็นแนวทางการปฏิบัติตนและเป็นแนวทางการสอนศิษย์ให้ปฏิบัติตามเพื่อความมั่นคงก้าวหน้าของสังคมไทย

ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.กาญจนา  นาคสกุล

นายกสมาคมครูภาษาไทยแห่งประเทศไทย

ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.กาญจนา นาคสกุล
ความสำคัญของอาเซี่ยน
อาเซี่ยน หรือ สมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (ASEAN) เป็นองค์กรระหว่างชาติที่เริ่มก่อตั้งขึ้นโดยปฏิญญากรุงเทพฯ เมื่อเดือนกรกฎาคม พ.ศ.๒๕๐๔ แต่มีการลงนามของประเทศสมาชิกผู้ก่อตั้งเมื่อวันที่ ๘ สิงหาคม พ.ศ.๒๕๑๐. ประเทศที่ก่อตั้ง ๕ ประเทศแรก ได้แก่ ไทย อินโดนีเซีย ฟิลลิปปินส์ มาเลเซีย สิงคโปร์. ต่อมาประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เข้ามาร่วมอีกตามลำดับ คือ บรูไนดารุสซาลาม เวียดนาม ลาว พม่า และกัมพูชาเป็นประเทศสุดท้าย. ปัจจุบันอาเซี่ยนมีสมาชิกรวม ๑๐ ประเทศ. อาเซี่ยนมีจุดมุ่งหมายเพื่อสร้างความร่วมมือในด้านการเมือง เศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรมของประเทศที่เป็นสมาชิก เนื่องจากในขณะนั้น ภูมิภาคอาเซี่ยนกำลังมีความขัดแย้งกันในด้านการเมือง และกำลังถูกคุกคามอย่างรุนแรงจากลัทธิการเมืองฝ่ายที่ตรงข้ามกับโลกเสรี. นายถนัด คอมันตร์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงต่างประเทศของไทยจึงคิดโครงการจัดตั้งประชาคมอาเซี่ยนขึ้น.
พ.ศ.๒๕๓๕ มีการจัดตั้งเขตการค้าเสรีของอาเซี่ยน (AFTA หรือ ASEAN Free Trade Area) เพื่อความร่วมมือทางการค้า. ต่อมาจึงขยายขอบเขตความสัมพันธ์ให้ครอบคลุมการเมือง เศรษฐกิจ สังคม การศึกษา สาธารณสุข สิ่งแวดล้อม วัฒนธรรม การสื่อสาร วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และยังมีความตกลงเรื่องการต่อต้าน ยาเสพติด และปัญหาอาชญากรรมข้ามชาติ มีความร่วมมือกันจัดตั้งเครือข่ายมหาวิทยาลัยเพื่อให้มีการแลกเปลี่ยนนักศึกษาระดับมหาวิทยาลัย เชื่อมโยงเส้นทางคมนาคมถึงกันด้วย และมี ASEAN TV ช่อง 99 เสนอรายการสำหรับ 10 Nations 1 Vision.
มีความตกลงร่วมกันว่า ปี ๒๕๕๘ ประชาชาติในประชาคมอาเซี่ยนจะมีความสัมพันธ์กันมากยิ่งขึ้น โดยการเปิดการค้าเสรีทั้งหมด เปิดเส้นทางคมนาคมถึงกัน ไม่มีการปิดกั้นขวางการทำงาน อาเซี่ยนจะเป็นเสมือนประเทศเดียวกัน. การติดต่อระหว่างบุคคลไม่ว่าจะเป็นชาติใดต้องใช้ภาษาที่สื่อสารกันได้ ภาษาที่ใช้ในประชาคมอาเซี่ยนคงจะต้องใช้ภาษาอังกฤษ เพราะเป็นภาษาที่ทุกประเทศในอาเซี่ยนใช้ได้มากที่สุด บางประเทศใช้เป็นภาษาที่สอง และบางประเทศใช้เป็นหนึ่งในภาษาชาติมาแล้ว.

การเตรียมตัวเข้าประชาคมอาเซี่ยน
เนื่องจากประชาชาติในสมาคมอาเซี่ยนจะมีการติดต่อเชื่อมโยงถึงกันไม่เฉพาะแต่ทางการค้าของ นักธุรกิจ ราชการของหน่วยงานรัฐบาล ผู้บริหารระดับสูงในสถานศึกษา หรือการแลกเปลี่ยนนักศึกษาเท่านั้น แต่จะมีการเปิดความสัมพันธ์ในทุกระดับ ทั้งจะไม่มีการกีดกันการส่งสินค้าเข้าออกระหว่างกัน ไม่มีการสงวนอาชีพใดสำหรับคนชาติใดโดยเฉพาะ มีเพียงการเงินเท่านั้นที่ไม่ได้มีการรวมกันเป็นหนึ่ง. ในฐานะครู จึงมีหน้าที่เตรียมเยาวชนให้พร้อมที่จะเข้าสู่ประชาคมอาเซี่ยน และควรจะเข้าอย่างงามสง่า ไม่ใช่เซหลุนๆ หรือกระโจนเข้าไปตะลีตะลาน.
ประเทศไทยเป็นประเทศหลักที่เป็นผู้ก่อตั้งอาเซี่ยนมิใช่เป็นเพียงหนึ่งในอาเซี่ยน, คนไทยจึงต้องมีส่วนที่จะผลักดันให้ความร่วมมือของประเทศในประชาคมอาเซี่ยนเป็นไปได้อย่างรุ่งโรจน์ และบังเกิดผลเป็นความก้าวหน้าสมบูรณ์ของประชาคมอาเซี่ยน. ครูมีหน้าที่สร้างเยาวชนให้พร้อมเข้าประชาคมอย่างสง่ามีศักดิ์ศรี มีความสามารถเท่าเทียมสมาชิกชาติอื่น มิใช่เพียงความสามารถในการใช้ภาษาอังกฤษ แต่คนไทยต้องมีความรู้ในประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม วรรณคดี ศิลปะ ประเพณี ค่านิยม และความเป็นชาติของเราอย่างถูกต้อง เข้มแข็ง มั่นคง. คนไทยต้องสามารถแสดงความภาคภูมิใจที่จะรักษาและเผยแพร่สมบัติวัฒนธรรมของชาติให้เพื่อนสมาชิกได้รับรู้และชื่นชมด้วย. ครูภาษาไทยต้องมีหน้าที่ปลูกฝังความรู้ และความภาคภูมิใจในสมบัติวัฒนธรรมทุกแขนงของชาติ เพื่อให้เยาวชนของเราพร้อมที่จะแลกเปลี่ยนกับเพื่อนประชาคมอาเซี่ยนได้อย่างไม่ด้อยกว่าใคร ในขณะเดียวกันก็ต้องรู้จักเรียนรู้จากเพื่อนชาติอื่นๆ ด้วย.

ความเข้าใจเรื่องภาษา
สิ่งที่ควรทำความเข้าใจกับนักเรียนไทยเรื่องหนึ่งคือ เรื่องภาษา ว่าทุกภาษามีลักษณะเฉพาะที่จะต้องศึกษาและใช้ให้ถูก เช่น ภาษาไทยเป็นภาษาวรรณยุกต์ ทุกพยางค์ทุกคำมีเสียงวรรณยุกต์และเสียงนั้นจะไม่เปลี่ยนไปจากเดิมเมื่อเปลี่ยนตำแหน่งประโยค. คำที่รับมาจากภาษาอังกฤษหรือภาษาต่างประเทศอื่นไม่ว่าภาษานั้นจะมีวรรณยุกต์หรือไม่ เมื่อรับมาใช้ในภาษาไทยแล้วจะมีเสียงวรรณยุกต์ทั้งสิ้น, และเสียงพยัญชนะเสียงสระย่อมเป็นเสียงในระบบภาษาไทย. คำที่รับมาจากภาษาอังกฤษจะออกเสียงตามระบบภาษาไทย แต่เมื่อนำคำนั้นๆ กลับไปใช้ในภาษาอังกฤษก็ต้องใช้เสียงของภาษาอังกฤษ เป็นคำที่ไม่มีวรรณยุกต์แต่จะมีระดับของทำนองเสียงตามตำแหน่งที่คำนั้นๆ ปรากฏ ซึ่งต่างจากคำในภาษาไทย และคำภาษาอังกฤษนั้นๆ ก็ต้องแสดงหน้าที่ทางไวยากรณ์ เปลี่ยนแปลงรูปคำถูกตามหลักของภาษาอังกฤษ เช่น การออกเสียงคำในภาษาไทย ส่วนมากจะตรงตามตัวเขียน แต่ภาษาอังกฤษไม่ตรงกันเป็นส่วนใหญ่ เช่น คำว่า go กับ do put กับ but. เขียนเหมือนกันแต่ออกเสียงต่างกัน คำว่า Wednesday Glocester Tottenham Woucester และอีกหลายๆ คำไม่อออกเสียงพยางค์ที่อยู่ ตรงกลาง. ในคำหลายคำมีตัวอักษรที่ไม่ออกเสียง เช่น b ในคำว่า debt l ในคำว่า salmon k ในคำว่า knight k ในคำว่า know p ในคำว่า pneumonia เป็นต้น. เมื่อพบคำภาษาอังกฤษ ถ้าเป็นคำที่ไม่เคยรู้มาก่อน อ่านออกไปทันทีอาจผิดได้ ควรศึกษา Dictionary of pronunciation เพื่อให้ออกเสียงได้ถูกต้อง และใช้ได้ถูกต้องตามหน้าที่และตำแหน่งของคำ.
การที่จะมีความสัมพันธ์กับผู้ใดได้ดี ภาษาเป็นสิ่งสำคัญที่สุด. ภาษามีความสัมพันธ์อย่างยิ่งกับวัฒนธรรมของเจ้าของภาษาอย่างแนบแน่น. แม้เพียงการเรียกชื่อ คนแต่ละชาติก็มีธรรมเนียมการเรียกที่ต่างกันไป จึงต้องให้นักเรียนสนใจเรื่องภาษาให้มากกว่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน. ถ้าภาษาแม่ ภาษาของเราเองซึ่งเป็นภาษาที่สะท้อนความคิดและความเป็นตัวตนของเราถูกต้องชัดเจน ก็จะเข้าใจภาษาอังกฤษและภาษาของชนชาติอื่น ได้ดี. คำภาษาอังกฤษที่รับมาใช้ในภาษาไทยจะใช้ตามหลักของภาษาไทย เช่น ไม่มีการเปลี่ยนรูปเพื่อแสดงหน้าที่ ตำแหน่งของคำขยายอยู่หลังคำที่ถูกขยาย เช่น black cat, white house. เมื่อรับคำภาษาอังกฤษมาใช้ในภาษาไทย ก็จะใช้อย่างในภาษาไทย เช่น แท็กซี่มิเตอร์ โลชั่นไว้เทนนิ่ง แต่เมื่อจะกลับไปพูดภาษาอังกฤษก็ต้องเปลี่ยนรูปให้คำคุณศัพท์อยู่หน้านามตามลักษณะของภาษาอังกฤษ เป็นต้น ควรต้องแยกให้ออกระหว่างการใช้คำยืมภาษาอังกฤษกับการใช้ภาษาอังกฤษเมื่อพูดภาษาอังกฤษ การใช้ภาษาอังกฤษได้เพียงแนะนำการท่องเที่ยว บอกทาง แนะนำอาหาร ฯลฯ คงไม่เพียงพอสำหรับการเป็นประชาคมอาเซี่ยน เพราะถ้าไม่รู้จักที่จะพูดจาให้ทันผู้อื่น เราอาจจะเสียเปรียบในการเจรจา หรือทำให้ต้องตกในภาวะที่ไม่น่าอภิรมย์ได้. ปัจจุบันเด็กในประเทศเพื่อนบ้านของเราขะมักเขม้นเรียนภาษาไทยเพื่อสัมพันธไมตรีและความร่วมมือระหว่างกัน แต่เด็กไทยมีจำนวนน้อยมากที่คิดจะเรียนภาษาเพื่อนบ้าน. เขารู้เราแต่เราไม่รู้เขา ใครจะเป็นฝ่ายเสียเปรียบ ครูภาษาไทยคงจะต้องมีหน้าที่ช่วยนำทางเด็กไทยให้เดินทางได้เหมาะสมและถูกต้อง.

การสร้างคุณสมบัติให้เยาวชนของชาติ
ในโลกปัจจุบัน ความรู้และความรอบรู้เป็นสิ่งจำเป็นที่จะทำให้เราอยู่ได้รอดในสังคมที่มีการแข่งขันกัน ถ้าเด็กของเราไม่มีความรู้จริง ไม่มีความรอบรู้ ไม่มีความรู้รอบตัวที่ควรจะรู้ เราอาจจะกลายเป็นคนว่างงาน เพราะคนชาติอื่นที่มีความรู้หรือความมุ่งมั่นในการทำงานมากกว่าแย่งงานไปหมด ในภาวะที่เขตการค้าเสรีกว้างขวางคลุม ๑๐ ประเทศ การแข่งขันย่อมสูง ครูภาษาไทยจึงจำเป็นต้องมีพลังเพื่อการเสริมสร้างเด็กไทย ดังนี้
๑. ครูจะต้องเป็นผู้นำ ผู้ชี้แนะให้เด็กก้าวทันอาเซี่ยนอย่างมีศักดิ์ศรี ไม่ผลีผลามโดยไม่มีภูมิคุ้มกันที่เหมาะสม มีมานะพยายามที่จะพัฒนาตนให้มีความรู้ทัดเทียมหรือเก่งกว่าชาติอื่น
๒. ครูจะต้องรู้จักฝึกเด็กไทยให้เป็นผู้ที่มีมิตรจิตมิตรใจ รู้จักอะลุ้มอล่วย รู้จักผ่อนสั้นผ่อนยาว ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่ดีของคนไทยให้ถูกกาลเทศะ เพื่อมิให้เกิดความขัดแย้งระหว่างชาติขึ้นได้
๓. ครูจะสร้างจิตสำนึกให้เด็กไทยรู้คุณค่าของความเป็นไทย ด้วยไทยเป็นชาติที่มีวัฒนธรรม มีศิลปกรรมทุกแขนงที่ได้สั่งสมมายาวนาน มีประวัติศาสตร์ที่ควรภาคภูมิใจ เมื่อเข้าสู่ประชาคมอาเซี่ยน เด็กไทยต้องมีความเชื่อมั่น มีความเป็นตัวเองมากพอที่จะไม่ด้อยกว่าเด็กชาติอื่น และจะต้องไม่เป็นผู้ตามจนสูญเสีย อัตลักษณ์และเอกลักษณ์ของความเป็นคนไทย
๔. ครูจะต้องแนะนำและฝึกเด็กไทยให้รู้จักพิจารณาไตร่ตรองให้รอบคอบก่อนการตัดสินใจ เนื่องจากภายในกรอบความสัมพันธ์ของอาเซี่ยน จะมีสินค้าจากต่างแดนเข้ามาสู่ตลาดบ้านเราอย่างมากมาย เด็กของเราอาจจะตื่นของแปลกของใหม่ด้วยลักษณะที่ยั่วใจและด้วยราคาที่ถูกกว่าของในบ้านเรา ควรสอนให้เด็กคิดนึกถึงความจำเป็น ความคุ้มค่า ความคงทน และความเหมาะสม ก่อนที่จะซื้อหรือใช้สินค้าตามกระแสเศรษฐกิจและการค้าในประชาคมอาเซี่ยน
ที่สำคัญ ครูต้องเป็นตัวอย่างที่ดีที่จะนำทางเด็กเดินอย่างถูกต้อง เหมาะสม ครูต้องใช้วิจารณญาณให้มากกว่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน มิฉะนั้น ไทยจะกลายเป็น “หมูสยาม” ไปในสายตาประชาชาติในประชาคม อาเซี่ยน.

ส่วนคำทางการที่ใช้นำหน้าพระนามพระมหากษัตริย์ มีกังนี้

๑) คำนำหน้าพระนามพระมหากษัตริย์ในสมัยสุโขทัย
พ่อขุน แปลว่า พ่อผู้ยิ่งใหญ่ เป็นคำนำหน้าพระนามของพระมหากษัตริย์เพื่อแสดงถึงความ ผูกพัน
ดุจพ่อปกครองลูก เช่น พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ พ่อขุนรามคำแหง
พระยา แปลว่า ผู้เป็นใหญ่ เช่น พระยาลิไท พระยาไสลือไท

๒) คำนำหน้าพระนามพระมหากษัตริย์ในสมัยอยุธยา
พระเจ้า แปลว่า ผู้เป็นใหญ่ เช่น พระเจ้าอู่ทอง
สมเด็จพระ แปลว่า กษัตริย์ผู้ป็นใหญ่ เช่น สมเด็จพระนเรศวร สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ

๓) คำนำหน้าพระนามพระมหากษัตริย์ในสมัยธนบุรี
สมเด็จพระเจ้า แปลว่า พระมหากษัตริย์ผู้ป็นใหญ่ ได้แก่ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช

๔) คำนำหน้าพระนามพระมหากษัตริย์ในสมัยรัตนโกสินทร์
พระบาทสมเด็จพระ เช่น
พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก หรือใช้ย่อว่า พระบาทสมเด็จพระพุทธ
ยอดฟ้าจุฬาโลก
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หรือใช้ย่อว่า พระบาทสมเด็จพระจอม
เกล้าเจ้าอยู่หัว
สมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เป็นคำนำหน้าพระนามพระมหากษัตริย์เมื่อยังไม่ได้ทรงมีพระราชพิธีบรมราชาภิเษก เช่น
สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชทรงมีพิธีบรมราชาภิเษกเมื่อวันที่ ๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๙๕ เป็น พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชรามาธิบดี จักรีนฤบดินทร์ สยามมินทราธิราช บรมนาถบพิธ.
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เป็นคำสรรพนามบุรุษที่ ๓ เมื่อกล่าวถึงพระมหากษัตริย์รัชกาลปัจจุบัน
คำลำลอง
ในหลวง เป็นคำที่ใช้กล่าวถึงพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในลักษณะที่เป็นภาษาพูด เช่น
เรารักในหลวง เราทำความดีถวายในหลวง

คำในวรรณคดี
กษัตริย์ เป็นคำภาษาสันสกฤต กฺษตฺริย บาลีใช้ว่า ขตฺติย แปลว่า นักรบ เป็นคำเรียก ผู้ปกครองประเทศ. ในภาษาไทย ใช้ว่า กษัตริย์ พระมหากษัตริย์ และแผลง เป็น กษัตร. คำว่า กษัตริย์ นำมาเข้าสมาสกับคำว่า อธิราช ซึ่งแปลว่า พระราชาผู้ยิ่งใหญ่ เป็น กษัตราธิราช กษัตริยาธิราชราช. หรือนำมาเข้าสมาส กับคำว่า บดี ซึ่งแปลว่า นาย เจ้า ผู้ปกครอง ทำให้เกิดเป็นคำว่า กษัตรบดี.
ขัตติยะ เป็นคำภาษาบาลี ขตฺติย สันสกฤตใช้ว่า กฺษตฺริย แปลว่า นักรบ, ใช้เป็นคำ เรียกพระเจ้าแผ่นดินเช่นเดียวกัน. คำว่า ขัตติยะ แผลงเป็น ขัตติยา และสมาส
เข้ากับคำว่า วงศ์ หรือ อีศ เป็นคำว่า ขัติยวงศ์ ขัตติเยศ.
จักรพรรดิ เป็นคำเรียกพระจักรพรรดิผู้ปกครองจักรวรรดิ เป็นพระมหากษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่ และมีบารมีมากกว่าพระมหากษัตริย์โดยทั่วไป. พระจักรพรรดิมีสิ่งสำคัญที่วิเศษยิ่ง ๗ อย่าง ได้แก่ จักรแก้ว นางแก้ว ขุนคลังแก้ว ขุนพลแก้ว ช้างแก้ว ม้าแก้ว รถแก้ว.
จักริน ผู้มีจักร
จักรี ผู้มีจักร
เจ้าปถพินทร์ผ่านทวีป ผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน ผู้ครองทวีป
(ปถพินทร์ = ปถพี แปลว่า แผ่นดิน + อินทร แปลว่า ผู้เป็นใหญ่)
เจ้าพิภพ ผู้เป็นใหญ่ในโลก (เจ้า + พิภพ แปลว่า โลก)
ชนินทร์ ผู้เป็นใหญ่เหนือชนทั้งหลาย (ชน แปลว่า คน + อินทร แปลว่า ผู้เป็นใหญ่)
ธรณินทร์ ผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน ( ธรณี แปลว่า แผ่นดิน + อินฺทร แปลว่า ผู้เป็นใหญ่)
ธรณิศร ผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน (ธรณี แปลว่า แผ่นดิน + อิศฺร แปลว่า ผู้เป็นใหญ่)
ธรณิศวร์ ผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน (ธรณี แปลว่า แผ่นดิน + อิศฺวร แปลว่า ผู้เป็นใหญ่)
ธรณิศ แผ่นดิน ( ธรณี แปลว่า แผ่นดิน + อีศ )
ไท้ ผู้เป็นใหญ่
นรเทพ ผู้เป็นเทวดาในหมู่คน ( นร แปลว่า คน + เทว แปลว่า เทวดา)
นรนาถ ผู้เป็นที่พึ่งของคน ( นร แปลว่า คน + นาถ แปลว่า ที่พึ่ง)
นรนายก ผู้เป็นผู้นำในหมู่คน ( นร แปลว่า คน + นายก แปลว่า ผู้นำ)
นรบดี ผู้เป็นใหญ่ในหมู่คน ( นร แปลว่า คน + ปติ แปลว่า นาย เจ้าของ)
นรบาล ผู้คุ้มครองดูแลคน ( นร แปลว่า คน + ปาล แปลว่า ผู้รักษา ผู้ดูแล)
นรราช ผู้เป็นพระราชาของคน ( นร แปลว่า คน + ราช แปลว่า พระราชา พระเจ้า แผ่นดิน)
นรเศรษฐ์ ผู้ที่ดีที่สุดในหมู่คน ( นร แปลว่า คน + เศฺรษฐ แปลว่า ประเสริฐ ดียื่ง)
นรังสรรค์ ผู้เป็นเทวดาในหมู่คน ( นร แปลว่า คน + สรฺค แปลว่า ผู้สร้าง)
นราธิป ผู้เป็นใหญ่ในหมู่คน ( นร แปลว่า คน + อธิป แปลว่า ผู้เป็นใหญ่)
นราธิเบนทร์ ผู้เป็นใหญ่เหนือผู้เป็นใหญ่ในหมู่คน ( นร แปลว่า คน + อธิป แปลว่า
ผู้เป็นใหญ่ + อินฺทฺร= ผู้เป็นใหญ่ )
นราธิเบศร์ ผู้เป็นใหญ่เหนือผู้เป็นใหญ่ในหมู่คน ( นร แปลว่า คน + อธิป แปลว่า
ผู้เป็นใหญ่ + อิศฺร= ผู้เป็นใหญ่ )
นรินทร์ ผู้เป็นใหญ่ในหมู่คน ( นร แปลว่า คน + อินฺทฺร= ผู้เป็นใหญ่ )
นริศร ผู้เป็นใหญ่ในหมู่คน ( นร แปลว่า คน + อิศฺร = ผู้เป็นใหญ่ )
นริศวร ผู้เป็นใหญ่ในหมู่คน ( นร แปลว่า คน + อิศฺวร = ผู้เป็นใหญ่ )
นเรนทร์ ผู้เป็นใหญ่ในหมู่คน ( นร แปลว่า คน + อินฺทฺร = ผู้เป็นใหญ่ )
นเรนทรสูร ผู้เป็นใหญ่ในหมู่คน ( นร แปลว่า คน + อินฺทฺร = ผู้เป็นใหญ่ + สุร =ผู้กล้า)
นเรศวร ผู้เป็นใหญ่ในหมู่คน ( นร แปลว่า คน + อิศฺวร = ผู้เป็นใหญ่ )
นเรศูร ผู้เป็นใหญ่ในหมู่คน ( นร แปลว่า คน + อิศฺวร = ผู้เป็นใหญ่ )
นริศ, นเรศ หมู่คน ( นร แปลว่า คน + อีศ ) อนุโลมถือว่าตัดมาจาก นเรศวร์
นโรดม ผู้สูงสุดในหมู่คน ( นร แปลว่า คน + อุตม = สูงสุด)
นฤเทพ ผู้เป็นเทวดาในหมู่คน ( นฤ แปลว่า คน + เทว แปลว่า เทวดา)
นฤบดี ผู้เป็นใหญ่ในหมู่คน ( นฤ แปลว่า คน + ปติ แปลว่า นาย เจ้าของ )
นฤเบศ พระราชา
นฤปะ พระราชา
ธเรศ ผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน
ธเรศบงกชบทศรี คำแทนพระมหากษัตริย์ ( ธร = ผู้ทรงไว้ +อีศ + บงกช = ดอกบัว + ปท = เท้า +ศรี =สิริมงคล)
บพิตร คำแทนพระมหากษัตริย์
บรมบพิตร คำแทนพระมหากษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่
ปิ่นธเรศ ผู้เป็นยอดของพระราชา
ปิ่นสยาม ผู้เป็นปิ่นของประเทศสยาม พระเจ้าอยู่หัวของชาวสยาม
ปิ่นเกล้า ผู้อยู่เหนือหัว
ประมุข ผู้เป็นหัวหน้า
ผ่านเกล้าฯ ผู้อยู่เหนือหัว
ผ่านเผ้า ผู้อยู่เหนือผม
ผ่านพิภพ ผู้อยู่เหนือแผ่นดิน
ผ่านฟ้า ผู้อยู่เหนือฟ้า
ผ่านหล้า ผู้อยู่เหนือแผ่นดิน
พระทรงเดช พระผู้มีอำนาจ
พระทรงฤทธิ์ พระผู้มีฤทธิ์
พระทรงธรรม์ พระผู้มีธรรมะ
พระทรงยศ พระผู้มียศ
พระทรงศักดิ์ พระผู้มีศักดิ์
พระปิ่นปักธาษตรี พระผู้เป็นปิ่นของพระนคร
ภูธร ผู้รักษาแผ่นดิน
ภูธเรศ ผู้รักษาแผ่นดิน
ภูธเรศวร ผู้รักษาแผ่นดินผู้ยิ่งใหญ่
ภูนาถ ผู้เป็นที่พึ่งของแผ่นดิน
ภูนายก ผู้นำของแผ่นดิน
ภูบดี ผู้เป็นเจ้าของแผ่นดิน
ภูบาล ผู้รักษาคุ้มครองแผ่นดิน
ภูเบศ ผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน
ภูเบศวร ผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน
ภูป พระเจ้าแผ่นดิน
ภูภุช พระเจ้าแผ่นดิน
ภูมิธร ผู้รักษาแผ่นดิน
ภูมินทร์ ผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน
ภูมิบดินทร์ ผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน
ภูมี ผู้มีแผ่นดิน พระเจ้าแผ่นดิน
ภูมีศวร ผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน
ภูวนาถ ผู้เป็นที่พึ่งในแผ่นดิน
ภูวเนตร พระเจ้าแผ่นดิน
ภูวไนย พระเจ้าแผ่นดิน
มหาธรรมาราชนรินทร์ พระเจ้าแผ่นดินผู้ทรงธรรมอย่างยิ่งใหญ่
มหิธร พระเจ้าแผ่นดิน
มหิบดี พระเจ้าแผ่นดิน
มหิบาล พระเจ้าแผ่นดิน
มหิป พระเจ้าแผ่นดิน
มหิศร พระเจ้าแผ่นดิน หรือพระศิวะ
มหิศวร พระเจ้าแผ่นดิน หรือ พระศิวะ
สมเด็จพระราชินี พระอัครมเหสีของพระมหากษัตริย์ที่ยังไม่ได้รับพระราชพิธีบรมราชาภิเษก เช่น
เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเข้าพิธีราชาภิเษกสมรสกับหม่อมราชวงศ์ สิริกิติ์ กิติยากร แล้วได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯสถาปนาหม่อมราชวงศ์สิริกิติ์
กิติยากรเป็น สมเด็จพระราชินีสิริกิติ์.
สมเด็จพระราชินีนาถ พระราชาที่เป็นผู้หญิง เช่น สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธ ของประเทศอังกฤษ.
สมเด็จพระบรมราชีนี พระอัครมเหสีของพระมหากษัตริย์ที่ได้รับพระราชพิธีบรมราชาภิเษกแล้ว เช่น
เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงรับพระราชพิธีบรมราชาภิเษกแล้ว ได้ทรง พระกรุณาโปรดเกล้าฯสถาปนาสมเด็จพระราชินีสิริกิติ์ เป็น สมเด็จพระนางเจ้า สิริกิติ์พระบรมราชินี
สมเด็จพระบรมราชินีนาถ สมเด็จพระบรมราชินีที่ทรงได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯให้ทรงดำรง ตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ เช่น ในสมัยพระบาทสมเด็จพระ จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาสมเด็จพระยฃนางเจ้า เสาวภาผ่องศรีพระอัครเทวีเป็นสมเด็จพระบรมราชินีนาถ.

อนึ่ง ยังมีคำที่มีความหมายถึงพระเจ้าแผ่นดินอีกมาก เช่น ภูเนตุ ภูเบนทร์ มหาบพิตร มเหศ
มเหศวร ราชัน ราชา ฤๅสาย วิภู สุริยราช อธิราช องค์ทรงยศ องค์ทรงสวัสดิ์ พระเจ้าอยู่หัว ฯลฯ

โดย ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.กาญจนา นาคสกุล
นายกสมาคมครูภาษาไทยแห่งประเทศไทย