สมัยสมเด็จพระเอกาทศรถทรงปรับปรุงพิกัดเก็บภาษีหลายประการ และหนึ่งในนั้น คือ รับสั่งให้ “นาย” สำรวจสวนของ “ไพร่” ในสังกัดว่า ไพร่แต่ละคนมีไม้ผลกันมากน้อยเพียงใด แล้วมีพระบรมราชโองการให้เก็บภาษีไม้ผลจากบรรดาไพร่ทั้งหลายในอัตรา ๑ ต้น ๑ เฟื้อง ( = ครึ่งสลึง) นโยบายเก็บภาษีไม้ผลของรัฐครั้งนี้ทำให้เกิดกระบวนการคัดเลือกสายพันธุ์โดยไม่ตั้งใจ กล่าวคือ ไพร่บ้านพลเมืองทั้งหลายต่างก็ฟันไม้ผลในสวนของตนลงเสียมาก ต้นไหนแคระแกร็น ต้นไหนโทรม ต้นไหนอายุมาก ต้นไหนไม่ออกลูก ออกน้อย หรือออกลูกมากแต่รสชาติไม่ดี ก็ฟันทิ้ง เหลือไว้แต่ต้นที่สมบูรณ์แข็งแรง ลูกดก และรสชาติดี ปรากฏว่า เงาะ มังคุด ทุเรียน รวมทั้งผลไม้เมืองร้อนอื่นๆ ของไทยมีรสชาติดีกว่าและคุณภาพดีกว่าผลไม้ประเภทเดียวกันที่ปลูกในประเทศเพื่อนบ้านชนิดที่เรียกว่า ประเทศเพื่อนบ้านไม่อาจสู้ไทยได้ แม้แต่ประเทศที่เป็นภูมิถิ่นกำเนิดสายพันธุ์ก็ตาม เพราะประเทศอื่นๆ ยังคงปลูกกันแบบทิ้งขว้างและมิได้คัดเลือกสายพันธุ์ แม้ภายหลังจะเร่งปรับปรุงพันธุ์ให้ทัดเทียมรสชาติและคุณภาพของผลไม้ที่ปลูกในประเทศไทย แต่ก็ไม่ทันกาลเสียแล้ว นอกจากนี้ ทั้งๆ ที่ชวา-มลายูเป็นถิ่นกำเนิด แต่กลับมีจำนวนสายพันธุ์ย่อย (cultivar) สู้ไทยไม่ได้ อย่างทุเรียน อินโดนีเซียมีประมาณ ๑๐๐ สายพันธุ์ แต่ไทยมีมากถึง ๓๐๐ สายพันธุ์ น่าเสียดายที่สมัยหลัง ผู้คนนิยมบริโภคกันแต่พันธุ์หมอนทอง ชะนี และก้านยาว พันธุ์ทุเรียนไทยจึงสูญไปใช่น้อยเลย

ข้อเขียนโดย: ดร.อนันต์ เหล่าเลิศวรกุล