จากโครงการอบรมเรื่อง “การให้ความรู้ที่หลากหลาย ในการสอนภาษาและวรรณคดีไทย”  

เมื่อวันที่ ๑๒ – ๑๓ พฤศจิกายน ๒๕๖๕

รายการแรกนี้เริ่มที่ การใช้คำ “กระ” ซึ่งมีใช้อยู่มากมายในภาษาไทย ที่ควรใช้ให้ถูกต้อง ทั้งด้านอักขรวิธีและความหมาย อาจารย์เสรี กาญจนโรมนต์ ที่ปรึกษาสมาคมครูภาษาไทยแห่งประเทศไทย ได้ร้อยกรอง “กระนี้ – กระนั้น” ไว้ให้เป็นข้อสังเกตในการใช้ รวมทั้งตัวอย่างการใช้ “กระ” ในเรื่องราวของชีวิตคนชนบท ที่ให้ทั้งความรู้และประสบการณ์ ซึ่งครูผู้สอนภาษาไทยสามารถนำไปใช้เป็นสื่อการสอน ได้เป็นอย่างดี…..ลองศึกษากันดูนะคะ

คลิกที่นี่เพื่อโหลดเอกสารทั้งหมด

รองศาสตราจารย์ ดร.มณีปิ่น พรหมสุทธิรักษ์

การอ่านจับประเด็นเป็นลักษณะหนึ่งของการอ่านอย่างมีวิจารณญาณ (CRP) (Critical reading proficiency)
ใช้ในการอ่านย่อหน้าเป็นหลัก เป็นการอ่านเพื่อความเข้าใจในระดับต้น

ลักษณะของข้อความในแต่ละย่อหน้า
ในย่อหน้าหนึ่งจะมีข้อความที่มีลักษณะแตกต่างกัน แบ่งได้เป็น ๒ ลักษณะ คือ ใจความหลักและใจความรอง

ใจความหลัก คือข้อความที่เป็นแก่นของเนื้อหาทั้งหมดของแต่ละย่อหน้าหรือเรื่องนั้น ๆ
ใจความรอง คือ ข้อความที่เป็นส่วนขยายหรือสนับสนุนใจความหลักให้ชัดเจนขึ้น
ในหนึ่งย่อหน้าอาจมีใจความรองมากกว่า ๑ ประเด็น แต่ทุกประเด็นต่างสนับสนุนใจความหลักเดียวกัน เช่น ใจความรองที่เป็นสาเหตุ ผลที่ตามมา รายละเอียด ลักษณะ อาการ วิธีการ ประโยชน์ เป็นต้น ทั้งนี้เพื่อขยายใจความหลักนั้น ๆ ให้ชัดเจนหรือหนักแน่นยิ่งขึ้น

ลักษณะของใจความหลัก
ใจความหลักมี ๒ ลักษณะคือ
๑. ใจความหลักที่ปรากฏเป็นรูประโยค
๒.ใจความหลักที่ไม่ปรากฏเป็นรูปประโยค

          ใจความหลักที่ปรากฏเป็นรูปประโยค
ใจความหลักที่ปรากฏเป็นรูปประโยคจะปรากฏอยู่อย่างชัดเจนในแต่ละย่อหน้า มักเป็นประโยคที่มีขนาดไม่ยาวนัก แต่ครอบคลุมเนื้อหาทั้งหมดที่กล่าวถึงในย่อหน้านั้น ๆ ได้ และมักปรากฏที่ต้นย่อหน้าหรืออาจปรากฏในส่วนอื่น ๆ ของย่อหน้า

ตัวอย่างที่ ๑
ความเครียดเป็นตัวการที่เร่งให้แก่เร็วเพราะความเครียดทำให้เพิ่มฮอร์โมนอะดรีนาลินในเลือด ทำให้หัวใจเต้นเร็ว เส้นเลือดบีบตัว กล้ามเนื้อเขม็งตึง ระบบย่อยอาหารผิดปกติ และเกิดอาการปวดหัว ปวดท้อง ใจสั่น แข้งขาอ่อนแรง

ในย่อหน้าข้างต้นประโยคใจความหลักคือ “ความเครียดเป็นตัวการเร่งให้แก่เร็ว” ปรากฏอยู่ต้นย่อหน้า
ส่วนใจความรองเป็นเหตุผลต่าง ๆ ประกอบข้อความของประโยคใจความหลัก คือ อาการต่าง ๆ ที่เกิดจากความเครียดและมีผลทำให้ร่างกายแก่เร็ว

ตัวอย่างที่ ๒
ปัจจุบันการซื้อสาหร่ายทะเลบรรจุซองสำเร็จรูปมาบริโภคต้องพิจารณาเสียก่อนว่าสาหร่ายนั้นผ่านกรรมวิธีการผลิตแบบใด จะเป็นแบบอบ แบบทอดกรอบ หรืออย่างไร้มัน หากสนใจการรักษาสุขภาพเราไม่ควรเลือกรับประทานสาหร่ายแบบทอดกรอบเพราะแทนที่จะได้คุณค่าอาหารที่ต้องการ กลับได้ปริมาณไขมันมากกว่าปกติถึง ๓ เท่า นอกจากนี้การทอดยังทำให้ปริมาณวิตามินและคุณค่าอาหารที่อยู่ในสาหร่ายลดลง
ใจความหลักปรากฏอยู่ตอนกลางของย่อหน้า

ตัวอย่างที่ ๓
ไวนิลเป็นวัสดุกันความร้อน เมื่อนำมาใช้บุผนังทำให้อาคารเย็น จึงช่วยประหยัดค่าไฟฟ้า นอกจากนี้ไวนิลยังมีน้ำหนักเบา ทนทานต่อสภาพแวดล้อมและความร้อน ดูแลรักษาง่าย ไม่ต้องทาสีทับ ไม่มีปัญหาบิดบวม โก่งงอ หรือผุกร่อน แม้เป็นบ้านริมทะเลก็ไม่มีปัญหาสนิมจากไอเค็มของทะเล ช่วยเก็บเสียงและไม่มีปัญหาเรื่องปลวกและแมลงอื่น ๆ ด้วยเหตุนี้จึงทำให้ไวนิลเป็นวัสดุก่อสร้างที่ได้รับความนิยมอย่างกว้างขวาง
ใจความหลักปรากฏอยู่ตอนท้ายของย่อหน้า

ตัวอย่างที่ ๔
ไม้เท้ามีไว้สำหรับประคับประคองผู้ที่ไม่สามารถทรงตัวได้ตามปกติ เช่น คนที่ได้รับบาดเจ็บหรือคนชรา ฯลฯ คนในวัยเด็กจนถึงวัยทำงานโดยทั่วไปคงไม่คิดถึงไม้เท้า เพราะพวกเขาสามารถก้าวยาว ๆ เดินฉับ ๆ ได้ว่องไวอย่างใจอยาก นั่นคือช่วงเวลาที่ร่างกายมีพลัง แข็งแรง และสามารถควบคุมการเคลื่อนไหวของตนเองได้ อย่างไรก็ตามช่วงเวลาที่เป็นหนุ่มสาวไม่สามารถยืนยงอยู่ตลอดไป สุดท้ายทุกคนย่อมต้องก้าวเข้าสู่วัยชรา วัยที่กล้ามเนื้อและระบบประสาทเสื่อมถอย หรือกระทั่งผู้บาดเจ็บ ยังเดินไม่ถนัด จึงทำให้เคลื่อนตัวช้า ไม่มั่นคง และล้มง่าย บุคคลเหล่านี้ต้องการอุปกรณ์ในการประคับประคองขณะก้าวเดิน อุปกรณ์เสริมที่ว่าคือไม้เท้า

ใจความหลักที่ไม่ปรากฏเป็นรูปประโยค
ในบางครั้งผู้เขียนไม่ได้เขียนประโยคใจความสำคัญให้ปรากฏเป็นประโยคในย่อหน้า ผู้อ่านต้องใช้วิธีการค้นหาและสรุปใจความหลักจากเรื่องที่อ่านด้วยตนเอง นำประเด็นที่ผู้เขียนต้องการสื่อมาเรียบเรียงเป็นประโยคใจความหลักด้วยสำนวนภาษาของตนเอง

ตัวอย่างที่ ๑
ชุมชนตลาดน้ำแห่งนี้เริ่มต้นความมีชีวิตชีวาตั้งแต่เช้าตรู่ ในท้องน้ำจะคลาคล่ำไปด้วยเรือสินค้าของชาวบ้านที่เตรียมตัวต้อนรับทั้งชาวไทยและต่างชาติที่มาเยือน มีพ่อค้าแม่ขายมากหน้าหลายตาพากันส่งเสียงร้องเชิญชวนนักท่องเที่ยวให้แวะจับจ่ายสินค้านานาชนิด ในจำนวนสินค้าเหล่านั้นมีทั้งผลิตผลของชาวสวนและของที่ระลึกที่นักท่องเที่ยวจะซื้อติดมือกลับไป
ในย่อหน้าข้างต้นใจความหลักคือ “ ตลาดน้ำแห่งนี้เป็นตลาดน้ำสำหรับนักท่องเที่ยว”

ตัวอย่างที่ ๒
พริกเป็นส่วนประกอบในอาหารไทยหลากหลายชนิด พริกทุกชนิดไม่ว่าจะเผ็ดมากหรือเผ็ดน้อยก็ช่วยกระตุ้นการหลั่งของน้ำลายให้ออกมามาก เอนไซม์ที่มีอยู่ในน้ำลายนี้จะช่วยย่อยอาหารประเภทแป้งในปากให้อ่อนตัวลง กระเพาะอาหารกับลำไส้จะได้ไม่ต้องทำงานหนักจนเกินไป นอกจากนี้ยังพบว่าพริกขี้หนูรสเผ็ดร้อนเมื่อเข้าไปในกระเพาะอาหารแล้วจะช่วยย่อยอาหารอื่น ๆ ทำให้เจริญอาหารและยังขับลมได้ดีอีกด้วย
ในย่อหน้าข้างต้นใจความหลักคือ “พริกมีประโยชน์ต่อสุขภาพหลายด้าน

บอกใจความหลักและใจความรองของย่อหน้าต่อไปนี้
๑. ข้อมูลที่ได้จากผู้ทำวิจัยเรื่องวิถีชาวนาไทยระบุว่า การทำนาได้เปลี่ยนไปจากวิธีการแบบเดิมที่เรารู้กัน คือชาวนาใช้แรงงานในครอบครัวทำนา แล้วเรียกเพื่อนชาวนามาช่วยกันตอนเกี่ยวข้าว กลายเป็นชาวนาเปลี่ยนจากการทำนามาเป็นผู้บริหารงานทุกขั้นตอน เช่น จ้างคนมาไถ จ้างคนมาดำ จ้างคนมาเกี่ยว ดูเหมือนว่าแรงงานในครอบครัวที่เคยมีก็ไปทำอย่างอื่น เช่น รุ่นลูกไปมีอาชีพอื่น เหลือแต่รุ่นพ่อที่อายุมากแล้ว และไม่มีเรี่ยวแรงพอที่จะใช้แรงของตนเองได้ จึงต้องบริหารเอา

๑. ใจความหลัก วิถีชาวนาไทยเปลี่ยนไป
ใจความรอง อย่างไร จากการทำนาเองมาเป็นผู้บริหารการทำนา
ทำไม     เพราะขาดแรงงาน คนรุ่นลูกไปประกอบอาชีพอื่น
คนรุ่นพ่อไม่มีแรงงานเพียงพอ จึงต้องบริหารงานแทนทำงานเอง

๒. มะม่วงสุกเป็นผลไม้ที่มีปริมาณของเบตาแคโรทีนสูง ซึ่งเป็นที่ทราบกันดีว่าช่วยให้ผิวพรรณเปล่งปลั่งสดใส และสายตาแข็งแรง มะม่วงสุกยังมีวิตามินซีที่ช่วยสร้างคอลลาเจนและต้านอนุมูลอิสระด้วย มะม่วงสุกยังมีวิตามินอีที่พบน้อยในผลไม้อื่น ๆ เมื่อวิตามินอีทำงานร่วมกับวิตามินซีจะทำให้ต้านอนุมูลอิสระได้ดีขึ้น และยังช่วยบำรุงสุขภาพผิวหนังให้ดูสดใส นอกจากนี้มะม่วงสุกยังมีกากใยปริมาณมาก จึงช่วยแก้ปัญหาเกี่ยวกับระบบขับถ่ายอีกด้วย

๒. ใจความหลัก มะม่วงสุกมีประโยชน์ต่อสุขภาพมาก
ใจความรอง ทำไม อย่างไร
มีปริมาณของเบตาแคโรทีนสูง ซึ่งช่วยให้ผิวพรรณเปล่งปลั่งสดใส และสายตาแข็งแรง
มีวิตามินซีที่ช่วยสร้างคอลลาเจนและต้านอนุมูลอิสระด้วย
มีวิตามินอีที่พบน้อยในผลไม้อื่น ๆ ซึ่งทำงานร่วมกับวิตามินซีจะทำให้ต้านอนุมูลอิสระได้ดีขึ้น และยังช่วยบำรุงสุขภาพผิวหนังให้ดูสดใส
มีกากใยปริมาณมาก ช่วยแก้ปัญหาเกี่ยวกับระบบขับถ่ายอีกด้วย

๓. การดื่มชาเขียวที่จะได้ประโยชน์สูงสุดนั้นก็คือ ควรดื่มทันที่หลังจากชงเสร็จ เพราะการดื่มชาเขียวขณะที่กำลังร้อนจะทำให้ได้รับสารอาหารที่ยังคงเหลืออยู่จำนวนหนึ่ง จึงไม่ควรแช่น้ำชาทิ้งไว้นาน ๆ และการดื่มชาเขียวที่ดีนั้นควรดื่มแบบธรรมชาติล้วน ๆ ไม่ควรแต่งเติมรสชาติด้วยนมทุกชนิด เพราะจะลดทอนสารอาหารที่มีประโยชน์ในชาให้น้อยลงไป และที่สำคัญควรดื่มชาเขียวหลังมื้ออาหารประมาณ ๒-๓ ชั่วโมง

๓. ใจความหลัก วิธีดื่มชาเขียวให้ได้ประโยชน์สูงสุด
ใจความรอง  อย่างไร ทำไม
ควรดื่มทันที่หลังจากชงเสร็จ ไม่ควรแช่น้ำชาทิ้งไว้นาน ๆ เพราะการดื่มชาเขียวขณะที่กำลังร้อนจะทำให้ได้รับสารอาหารที่ยังคงเหลืออยู่จำนวนหนึ่ง
การดื่มชาเขียวที่ดีควรดื่มแบบธรรมชาติล้วน ๆ ไม่ควรแต่งเติมรสชาติด้วยนมทุกชนิด เพราะจะลดทอนสารอาหารที่มีประโยชน์ในชาให้น้อยลงไป
ที่สำคัญควรดื่มชาเขียวหลังมื้ออาหารประมาณ ๒-๓ ชั่วโมง

๔. มองและฝันต่อไปข้างหน้า ถ้าประเทศไทยเราพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานดี ๆ ระบบคมนาคมทั้งในเมืองและต่างจังหวัดสะดวก ปลอดภัย อินเทอร์เน็ตมีความเร็วสูงครอบคลุมทั่วประเทศ ต้อนรับนักท่องเที่ยวดี ๆ ทำให้บ้านเมืองสงบสุข รวมทั้งมีอาหารการกินที่อร่อย หาง่าย ราคาไม่แพง เพียงเท่านี้เราจะเป็นที่หนึ่งในอาเซี่ยนได้ไม่ยาก เว้นเสียแต่ทุกสิ่งทุกอย่างมีของควบคู่กัน มีดีมีเลว…ขอเพียงคนไทยอย่าขัดขากันเอง อย่าสร้างสถานการณ์ความขัดแย้งในสังคม มีสติปัญญาในการรับข่าวสาร

๔. ใจความหลัก วิธีการทำให้ประเทศไทยเป็นที่หนึ่งในอาเซี่ยน
ใจความรอง อย่างไร
พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานอย่างดี มีระบบคมนาคมทั้งในเมืองและต่างจังหวัดสะดวก ปลอดภัย
พัฒนาอินเทอร์เน็ตให้มีความเร็วสูงครอบคลุมทั่วประเทศ
ต้อนรับนักท่องเที่ยวอย่างดี ทำให้บ้านเมืองสงบสุข รวมทั้งมีอาหารการกินที่อร่อย หาง่าย ราคาไม่แพง
คนไทยอย่าทะเลาะกันเอง อย่าสร้างสถานการณ์ความขัดแย้งในสังคม มีสติปัญญาในการรับข่าวสาร

๕. การดูแลครอบครัวและการทำงานหาเงินเป็นภารกิจที่มีเป้าหมายหลักของตัวเอง ถ้าเราคอยระมัดระวังหมั่นเตือนตนเองเสมอว่าเราตื่นขึ้นมาในแต่ละวันเพื่อทำอะไร ชีวิตก็จะดำเนินไปได้ หลายครั้งเราต้องคอยชำเลืองเป้าหมายรองด้วย เช่น ถ้าให้การดูแลครอบครัวเป็นเป้าหมายหลัก การหาเงินก็เป็นเป้าหมายรอง การกำหนดเป้าหมายหลักเป้าหมายรองถูกต้องมักทำให้ได้ผลลัพธ์ดี นั่นคือได้ทั้งครอบครัวและเงินพร้อม ๆ กัน

๕. ใจความหลัก การกำหนดเป้าหมายหลักเป้าหมายรองถูกต้องมักทำให้การดำเนินชีวิตเป็นไปได้ดี
ใจความรอง การดูแลครอบครัวและการทำงานหาเงินต่างเป็นภารกิจที่เป็นเป้าหมายหลักได้
เมื่อเราเลือกเรื่องใดเป็นเป้าหมายหลักเป้าหมายรองแล้ว เราต้องสนใจดำเนินการให้ดีทั้งสองเป้าหมาย

๖.เทคโนโลยี (วิทยาการที่เกี่ยวกับศิลปะในการนำวิทยาศาสตร์มาประยุกต์ใช้ให้เกิดประโยชน์ในทางปฏิบัติ) มีรูปแบบ ๒ ส่วนคู่กัน บางครั้งแยกกัน บางครั้งผสมกัน ได้แก่ ส่วนกายภาพ (Physical) ซึ่งอาจจับต้องหรือสัมผัสได้ ทั้งทางตรงและทางอ้อม เป็นรูปธรรม คือ สสาร (Matter) และพลังงาน (Energy) เช่น ร่างกาย วัสดุ วัตถุ อุปกรณ์ เครื่องมือ เครื่องใช้ เครื่องจักร หุ่นยนต์ และเชื้อเพลิง และส่วนตรรกภาพ (Logical) ซึ่งรับรู้ได้และแลกเปลี่ยนถ่ายทอดกันทางความคิดผ่านสื่อได้ เป็นนามธรรม เช่น ข้อมูล ข่าวสาร สารสนเทศ ความรู้ ความเห็น ความคิด วิธีการ กระบวนการ โปรแกรมคอมพิวเตอร์

๖. ใจความหลักเทคโนโลยี มีรูปแบบ ๒ ส่วน
ใจความรอง อะไร ได้แก่
๑.ส่วนกายภาพ (Physical) ซึ่งอาจจับต้องหรือสัมผัสได้ ทั้งทางตรงและทางอ้อม เป็นรูปธรรม คือ สสาร (Matter) และพลังงาน (Energy) เช่น ร่างกาย วัสดุ วัตถุ อุปกรณ์ เครื่องมือ เครื่องใช้ เครื่องจักร หุ่นยนต์ และเชื้อเพลิง
๒.ส่วนตรรกภาพ (Logical) ซึ่งรับรู้ได้และแลกเปลี่ยนถ่ายทอดกันทางความคิดผ่านสื่อได้ เป็นนามธรรม เช่น ข้อมูล ข่าวสาร สารสนเทศ ความรู้ ความเห็น ความคิด วิธีการ กระบวนการ โปรแกรมคอมพิวเตอร์
๓. บางครั้งแยกกัน บางครั้งผสมกัน

๗. เทคโนโลยีมีอิทธิพลต่อการเปลี่ยนแปลงซึ่งครอบคลุมตั้งแต่การสร้างสรรค์ ซ่อมแซม เร่งเร้า ส่งเสริมสนับสนุน หน่วงเหนี่ยวยับยั้ง กัดกร่อน จนถึงเผาผลาญลบล้าง เทคโนโลยีเปลี่ยนโลกียวัตร (Routine) คือการดำรงชีวิตและความเป็นไปของสามัญชนโดยทั่วไป เทคโนโลยีเปลี่ยนโลกานุวัตร (Pace) คือการกระทำและความประพฤติตามโลก ตามสังคม ตามกระแส เทคโนโลยีเปลี่ยน โลกัตถจริยา (Virtue) คือการกระทำและความประพฤติที่เป็นประโยชน์แก่โลก ที่ส่งเสริมสันติสุข เทคโนโลยีเปลี่ยนโลกามิส (Style) คือการดึงดูดและล่อใจให้ติดอยู่กับโลก กับวงจรปัญหาชีวิต เศรษฐกิจและสังคม เทคโนโลยีเปลี่ยนโลกาวินาศ (Grade) คือการสูญสิ้นความเจริญ และการเสื่อมลงของโลก จิตสำนึกและมนุษยธรรม สุดท้าย เทคโนโลยีเปลี่ยนโลกสถิติ (Life) คือการดำรงอยู่และความเป็นอยู่ของโลกโดยรวม

๗. ใจความหลัก เทคโนโลยีมีอิทธิพลต่อการเปลี่ยนแปลงของโลกทั้งในการสร้างสรรค์ และทำลาย
ใจความรอง  ในการสร้างสรรค์  เทคโนโลยีเปลี่ยนโลกียวัตร (Routine) คือการดำรงชีวิตและความเป็นไปของสามัญชนโดยทั่วไป  เทคโนโลยีเปลี่ยน  โลกัตถจริยา (Virtue) คือการกระทำและความประพฤติที่เป็นประโยชน์แก่โลก ที่ส่งเสริมสันติสุข
สุดท้าย เทคโนโลยีเปลี่ยนโลกสถิติ (Life) คือการดำรงอยู่และความเป็นอยู่ของโลกโดยรวม
อิทธิพลของเทคโนโลยีในการทำลาย
เทคโนโลยีเปลี่ยนโลกานุวัตร (Pace) คือการกระทำและความประพฤติตามโลก ตามสังคม ตามกระแส
เทคโนโลยีเปลี่ยนโลกามิส (Style) คือการดึงดูดและล่อใจให้ติดอยู่กับโลก กับวงจรปัญหาชีวิต เศรษฐกิจและสังคม
เทคโนโลยีเปลี่ยนโลกาวินาศ (Grade) คือการสูญสิ้นความเจริญ และการเสื่อมลงของโลก จิตสำนึกและมนุษยธรรม

๘.ศิลปะแกะสลัก (ของไทย) ที่เป็นขนบสืบทอดมา คือ การสลักศิลา โดยมากจะทำเป็นพระพุทธรูปขนาดใหญ่ ศิลปะการแกะจะสูงส่ง ประณีตมาก คนไทยจะไม่นิยมสร้างประติมากรรมรูปเหมือนของสามัญชน เพราะเชื่อว่าทำแล้วจะเป็นอัปมงคล แต่ในสมัยหลังนี้ก็นิยมสร้างกันแล้ว อิทธิพลทางประติมากรรมของตะวันตกทำให้มีการสร้างรูปเหมือนขึ้น และคนไทยก็ไม่กลัวจะตายหรือมีภัยจากการสร้างรูปเหมือนต่อไป มีการสร้างรูปสลักเหมือนให้คนต่าง ๆ รูปประติมากรรมที่เป็นพระบรมรูปของพระมหากษัตริย์ไทยในอดีตหลายองค์ก็อาจไปชมกันได้ แต่ส่วนใหญ่ก็เป็นลักษณะศิลปกรรมสมัยใหม่ ไม่เห็นลักษณะไทยแต่อย่างใด

๘. ใจความหลัก ศิลปะแกะสลักศิลาของไทยเปลี่ยนไป
ใจความรอง เดิมโดยมากจะทำเป็นพระพุทธรูปขนาดใหญ่ ศิลปะการแกะจะสูงส่ง ประณีตมาก
เดิมคนไทยจะไม่นิยมสร้างประติมากรรมรูปเหมือนของสามัญชน เพราะเชื่อว่าทำแล้วจะเป็นอัปมงคล อาจทำให้ตายหรือมีภัย
ปัจจุบันอิทธิพลประติมากรรมของตะวันตกทำให้มีการสร้างรูปเหมือนขึ้น และคนไทยก็ไม่กลัวภัยอันตรายจากการสร้างรูปเหมือนอีกต่อไป
มีการสร้างรูปสลักเหมือนของทั้งพระมหากษัตริย์และคนทั่วไป
แต่ลักษณะการแกะสลักศิลาส่วนใหญ่เป็นลักษณะศิลปกรรมสมัยใหม่ ไม่มีลักษณะไทยแต่อย่างใด

๙. การเดินทางของราชวงศ์ขอมจึงเปรียบเหมือนดวงไฟที่อยู่ท่ามกลางลมพายุ ส่องสว่างแล้วริบหรี่ใกล้ดับ พระเจ้าสุริยวรมันที่ ๒ จุดดวงไฟให้ลุกโชน หลังจากนั้นก็ค่อยหรี่แสงลง จนอีก ๑๐๐ ปีต่อมา ความรุ่งเรื่องสุดขีดอยู่ที่พระเจ้าชัยวรมันที่ ๗ หลังจากนั้นอีกไม่นาน โคมไฟของขอมก็ดับวูบลง และไม่มีเปลวไฟติดขึ้นมาอีกเลย

๙. ใจความหลัก การสืบสันตติวงศ์ของขอมไม่ราบรื่น
ใจความรอง มีราชวงศ์ที่รุ่งเรือง(สมัยพระเจ้าสุริยวรมันที่ ๒ และสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ ๗) และตกต่ำสลับกันไปจนสิ้นสูญ

๑๐. การที่ได้ไปที่อื่นนอกจากบ้านเกิดเมืองนอนก็ดีไปอย่างหนึ่ง คือ ได้เห็นว่า คนอื่นเขาทำอย่างไรกับชาติของเขา…ซึ่งเราจะได้โอกาสทราบทัศนคติและค่านิยมในสังคมปัจจุบันของประเทศนั้น ๆ ส่วนดีบางส่วนของเขาอาจจะพอเข้ากับพื้นฐานของเรา และเป็นสิ่งที่เรายังนึกไม่ถึง เราก็จะได้ทำ เป็นการรับเอาวัฒนธรรมต่างชาติมากลั่นกรอง ดีกว่านั่งอยู่บ้าน แล้วดูดซึมเอาของดีบ้างไม่ดีบ้างของเขามาโดยไม่รู้ตัว…

๑๐. ใจความหลัก การไปเยี่ยมชมประเทศอื่นมีประโยชน์
ใจความรอง ได้เลือกรับวัฒนธรรมเอง ไม่ใช่รับมาโดยไม่รู้ตัว
ได้เห็นว่าเขาพัฒนาชาติอย่างไร ทราบทัศนคติ/ค่านิยม วัฒนธรรมที่อาจดีมีประโยชน์กับประเทศเราได้เหมือนกัน สมควรรับเอามาพิจารณา

การนำเสนอประเด็น
ในการนำเสนอประเด็น
๑. ต้องรวบรวมข้อมูล รายละเอียดทั้งหมด
๒. กำหนดประเด็นและเนื้อหาเฉพาะที่จะนำเสนอ
๓. จัดลำดับประเด็นและเนื้อหา
๔. วิธีการนำเสนอ
๕. ตรวจสอบความถูกต้อง ครบถ้วนและความเหมาะสม

๑. การนำเสนอประเด็นสมาคมครูภาษาไทย
– สมาคมครูภาษาไทยมีภารกิจใด
– จะทำอะไร
– ทำให้ใคร
– ทำไม/วัตถุประสงค์
– เมื่อใด
– ที่ไหน
– สถานที่/ผู้ติดต่อ

๒. การนำเสนอประเด็นการแจ้งเตือนการแพ้ถั่วลิสงฯ
– ขนมปังกรอบไส้ครีมมะนาวรุ่นนี้
– อาจมีถั่วลิสงผสมอยู่
– ผู้แพ้ถั่วไม่ควรรับประทานขนมปังกรอบนี้
– ถ้าท่านซื้อขนมปังกรอบนี้ไปและประสงค์จะนำมาคืน
-โปรดนำมาคืน ณ ที่ที่ท่านซื้อ เพื่อรับเงินคืนได้เต็มจำนวน
-หรือโทรสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ 1800 034 241

๓. การนำเสนอประเด็นการทำงานทางไกล
(สรุปความเห็นของมาลี)
– การทำงานทางไกลบนสายด่วนอิเล็กทรอนิกส์ทำให้ไม่เสียเวลาและไม่เหน็ดเหนื่อยในการเดินทาง
– เลือกที่ทำงานที่ต้องการได้
– อาจมีโอกาสทำงานได้มากขึ้น
(สรุปความเห็นของสุชาติ)
– ควรพัฒนาการขนส่งมวลชน
– ควรจัดให้ที่อยู่อาศัยอยู่ใกล้ที่ทำงาน
– จะทำให้คนหมกมุ่นกับตัวเองมากขึ้น
– ความรู้สึกการเป็นส่วนหนึ่งของชุมชนของเราจะหายไป

๔. การนำเสนอประเด็นการพ่นสีบนกำแพง
– การพ่นสีบนกำแพงนับเป็นการสร้างสรรค์ได้
– แต่ทำให้สังคมเดือดร้อนและสิ้นเปลืองค่าใช้จ่ายโดยไม่จำเป็น
– น่าเสียดายที่ใช้ฝีมือทำลายงานสถาปัตยกรรมที่มีศิลปะในที่สาธารณะ
– และยังทำลายชั้นบรรยากาศในโอโซนด้วย
– ควรทำแบบศิลปินมืออาชีพ คือ แสดงผลงานให้ถูกต้องตามกฎหมาย
– จะได้ทั้งเงินและชื่อเสียง

๕. การนำเสนอประเด็นเรื่องการสร้างภูมิคุ้มกันของบริษัททองไท
– บริษัทจะจัดให้มีพยาบาลมาฉีดวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ให้พนักงานโดยไม่คิดค่าบริการ
– ในช่วงครึ่งวันของเวลาทำการของสัปดาห์ เริ่มจากวันที่ ๑๗ พฤษภาคม
– ขอแจ้งให้ทราบว่าการฉีดวัคซีนนี้อาจมีผลข้างเคียงบ้าง
– ผู้ไม่ควรเข้าร่วมโครงการคือ ผู้แพ้อาหารประเภทไข่ และสตรีมีครรภ์
– ผู้ประสงค์จะร่วมโครงการโปรดแจ้งคุณวีนัส รื่นรมย์ ฝ่ายบุคคลภายในวันศุกร์ที่ ๗ พฤษภาคม
– ฝ่ายบุคคลจะแจ้งกำหนดวันฉีดวัคซีนภายหลัง
– สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมที่คุณวีนัส ต่อ ๕๕๗๗

นักเรียนระดับมัธยมศึกษาหรือเตรียมอุดมศึกษา (ม. ๗ – ม.๘) ในสมัยที่ผู้เขียนยังเป็นนักเรียน ได้รับการฝึกฝนในการอ่านร้อยกรองค่อนข้างมาก ประมาณว่าน่าจะมากกว่านักเรียนสมัยนี้ ทั้งยังมีบทอาขยานให้ท่องด้วย ครูรุ่นเก่าจะเคี่ยวเข็ญในการอ่านบทร้อยกรอง และมีบททดสอบที่นำมาจากวรรณคดีต่าง ๆ มาทดลองให้อ่านดูว่า บททดสอบบางคำ – บางวรรค ลองให้นักเรียนสมัยนี้อ่านก็เห็นว่าอ่านกันไม่ใคร่ถูกเป็นส่วนมาก บางคนเรียนสูงกว่ามัธยมก็ยังอ่านไม่ค่อยถูกและบ่นว่าไม่เคยสัมผัสบทเรียนอย่างนี้มาก่อน ในที่นี้จะทดลองเสนอบทร้อยกรองตัวอย่างให้ทดลองอ่านดูและประเมินว่าศิษย์ของท่านอ่านถูก – อ่านเป็นมากน้อยเพียงใด ดังนี้
๑. กระจิริด คำนี้พจนานุกรมฯ เดิมไม่ได้บอกเสียงอ่าน แต่พจนานุกรมฯ ปัจจุบัน ให้อ่านว่า กฺระ – จิ – หฺริด แต่คนส่วนมากมักอ่านว่า กฺระ – จิ – ริด ตัวอย่างที่มักอ่านผิด เช่น
– ไอ้วานรตัวนี้กระจิริด แต่มีฤทธิ์กว่ายักษ์หนักหนา (รามเกียรติ์ ร. ๒)กลอนนี้ถ้าใครยังอ่านว่า กฺระ – จิ – ริด ก็แปลว่ายังอ่านไม่เป็น เพราะจะไปซ้ำเสียงกับคำว่า ฤทธิ์ ในวรรคต่อไป
๒. กรรุณา คำนี้พจนานุกรมฯ ให้อ่าน กฺระ – รุ – นา ทำนองว่าแผลง กะ เป็น กระ ตามหลักการแผลงอักษร แต่ในบทร้อยกรองเข้าใจว่าท่านให้อ่านว่า กัน – รุ – นา เช่น
– เหมือนพระจันทร์กรรุณาให้ตายาย (รำพันพิลาป)
– ถึงกระนั้นกรรุณาเมตตาน้อง (พระอภัยมณี)
– แม้นรักใครให้คนนั้นกรรุณา (นิ. วัดเจ้าฟ้า)
ดังนี้ จะเห็นได้ว่า อ่านว่า กัน – รุ – นา ได้สัมผัสในดีกว่า อนึ่ง ในหนังสือโบราณ เช่น กฎหมายตราสามดวง (ซึ่งเป็นร้อยแก้ว) ก็ยังให้อ่านว่า กัน – รุ – นา เช่น ทรงพระกรรุณา เป็นต้น คำพิพากษาหน้าพระที่นั่ง ร. ๓ จ.ศ. ๑๑๙๒ (พ.ศ. ๒๓๗๓) พิพากษาเรื่อง หญิงเพชรบุรีปลอมเป็นพระองค์เจ้าเกษร ในคำพิพากษาก็เขียนคำอ่านไว้ว่า กัน – รุ – นา (กัรรุณา มีไม้หันอากาศด้วย) อนึ่ง หนังสือกลอนเก่า ๆ ที่เขียนตามเสียงอ่านก็ใช้ กันรุณา เช่น กลอนสวดเรื่อง โสวัตกุมาร เป็นต้น
๓. สัประยุทธ์ คำนี้ พจนานุกรมฯ ให้อ่าน สับ –ปฺระ – ยุด แต่ในบทร้อยกรองที่เป็นวรรครับจะอ่านอย่างนั้นไม่ได้เพราะในวรรคนี้ต้องอ่านชักเสียงให้สูงขึ้นเป็นเสียงเอก ว่า สับ – ปฺระ – หฺยุด เช่น
– ปีกขวาปีกซ้ายออกรายรับ เคี่ยวขับรณรงค์ยงยุทธ์
ต่างเข้ารุกโรมโถมแทง ไม่ย่อท้อต่อแย้งสัประยุทธ์ (อิเหนา)
ดังนี้ จะเห็นว่า คำนี้ต้องอ่านว่า สับ – ปฺระ – หฺยุด แน่นอน เพราะกลอนวรรคส่งมีคำว่า ยงยุทธ์ อ่านว่า ยง – ยุด อยู่แล้ว อนึ่ง คำนี้คำโบราณจริง ๆ ท่านก็อ่านว่า สับ – ปฺระ – หฺยุด แม้แต่ในร้อยแก้ว เช่น กฎหมายตราสามดวง ก็ใช้อยู่ดาษดื่น ในหนังสือโบราณเขียนมี ห นำอยู่ด้วย
๔. อัปยศ คำนี้ก็เช่นกัน พจนานุกรมฯ ให้อ่านว่า อับ – ปะ – ยด แต่ในกลอนวรรครับ ต้องอ่านว่า อับ – ปะ – หฺยด เช่น
– บัดนี้เล่าเขาก็พาเอามาได้ เกรงจะให้ย่อยยับอัปยศ
จะรีบรบพบองค์พระทรงยศ หรือจะงดรอรั้งคอยฟังความ (พระอภัยมณี)
ดังนี้ คำว่า อัปยศ ต้องอ่านว่า อับ – ปะ – หฺยด แน่นอน เพราะเป็นกลอนวรรครับต้องอ่านเป็นเสียงเอก อนึ่ง คำนี้ ในหนังสือเก่าในกฎหมายตราสามดวง ถึงเป็นร้อยแก้วก็ให้อ่านว่า อับ – ปะ – หฺยด โดยโบราณเขียนว่า อัปหยศ ทีเดียว (มี ห นำกำกับ)
๕. อักนิษฐ์ คำนี้ พจนานุกรมฯ ให้อ่านว่า อัก – กะ – นิด แต่ในกลอนวรรครับ ต้องอ่านว่า อัก – กะ – หฺนิด เช่น
– พระสังข์ไม่พรั่นครั่นคร้าม เหาะตามติดพันกระชั้นชิด
บัดนั้น ประชาชนคนดูอักนิษฐ์
เห็นเหาะทั้งสองข้างต่างมีฤทธิ์ ให้คิดพิศวงงงงวย (สังข์ทอง)
๖. อัปลักษณ์ คำนี้ก็เช่นกันในที่ปกติให้อ่านว่า อับ – ปะ – ลัก แต่โบราณจริง ๆ ท่านว่า อับ- ปะ – หฺลัก เช่น ตัวอย่างใน พระอัยการวิวาทด่าตี ซึ่งอยู่ในกฎหมายตราสามดวง ซึ่งเป็นร้อยแก้วก็ยังให้อ่านว่า อับ – ปะ – หฺลัก โดยเขียนมี ห นำ เป็นหลักฐาน โปรดดูบทกลอนต่อไปนี้
– อันชนใดไม่มีดนตรีการ ในสันดานเป็นคนชอบกลนัก
อีกใครฟังดนตรีไม่เห็นเพราะ เขานั้นเหมาะคิดขบถอัปลักษณ์
(ร. ๖ ในเวนิสวาณิช)
หรือ – ช่วยสอนสั่งทั้งเก้าว่าเจ้าปลง ให้เห็นตรงลงในพระไตรลักษณ์
อันรูปเหมือนเรือนโรคโสโครกครบ เครื่องอาศภสูญกลับอัปลักษณ์ (สิงหไกรภพ)
จะเห็นว่าคำว่า อัปลักษณ์ ในกลอนทั้งสองนี้ต้องอ่านว่า อับ – ปะ – หฺลัก แน่นอน ตามระดับเสียงกลอนในวรรครับ
๗. การอ่านเพื่อเอื้อสัมผัสหรือข้อบังคับ ผู้อ่านร้อยกรองเป็นต้องรู้จักอ่านให้ได้สัมผัสหรือถูกต้องตามข้อบังคับของบทประพันธ์นั้น ๆ เช่น
– ขอเดชะพระนารายณ์อยู่สายสมุทร พระโพกภุชงค์เฉลิมเสริมพระเศียร (รำพันพิลาป)
คำว่า ภุชงค์ ตามปกติอ่านว่า พุ – ชง แต่ในที่นี้ต้องอ่านให้สัมผัสกับ สมุทร ว่า พุด – ชง
– ขวัญพ่อพลายงามทรามสวาท มาชมภาชนะทองอันผ่องใส (ขุนช้างขุนแผน)
คำว่า ภาชนะ ในที่นี้ต้องอ่านว่า พาด – ชะ – นะ เพื่อรับสัมผัสกับคำว่า สวาท

– โอ้ไม่ถึงครึ่งชาติสิ้นญาติ อโหสิจะสู้บวชจนหนวดขาว
(นิ. พระแท่นดงรัง ฉบับเณรกลั่น)
ในที่นี้ คำว่า ญาติ ต้องอ่านว่า ยาด – ติ เพื่อสัมผัสกับคำว่า อโหสิ และให้กลอนมีจำนวนคำครบ ๘ คำ
– แบ่งบุญสุนทรเชื้อ ชินวงศ์ (โคลงนิ. สุพรรณ)
โคลงบาทนี้ผู้อ่านไม่เป็นจะอ่านคำว่า สุนทร ว่า สุน – ทอน ซึ่งไม่เป็นเสียงเอก (ในที่นี้เป็นคำตายแทนเสียงเอก) ส่วนผู้รู้ข้อบังคับของโคลง จะอ่านว่า สุน – ทะ – ระ เพื่อให้ส่วนของคำว่า ทร เป็นเสียงคำตาย
– ซ้ำไพเราะน้ำเสียง อรเพียงภิรมย์ประเลง (มัทนะพาธา)
บทประพันธ์นี้เป็นอินทรวงศ์ ฉันท์ ๑๒ คำว่า อร เป็นเสียง ลหุ ต้องอ่านว่า อะ – ระ จะอ่านว่า ออน หรือ ออ – ระ ไม่ได้ เพราะจะไม่ครบคณะฉันท์และไม่เป็นเสียง ลหุ
ฯลฯ
๘. การอ่านแบ่งจังหวะวรรคตอน นอกจากการอ่านเป็นคำ ๆ แล้ว การอ่านโดยแบ่งจังหวะเพื่อสัมผัสในวรรคก็สำคัญ และเป็นตัวชี้ว่า อ่านร้อยกรองเป็นมากน้อยเพียงใด โปรดสังเกตและอ่านกลอนวรรคต่อไปนี้
๘.๑ อภิวันท์ลาบาทพระชินวร ผู้อ่านโดยทั่วไปจะอ่านตามจังหวะธรรมดาว่า
“อภิวันท์ ลาบาท พระชินวร” แต่อ่านเพื่อให้ได้สัมผัสจะต้องอ่านว่า “อภิวันท์ ลาบาทพระ ชินวร” (นิ. พระบาท)
๘.๒ ครานั้นสมเด็จพระพันวสา กลอนเสภาวรรคนี้ก็เช่นกัน ผู้ขับพื้น ๆ จะขับว่า
“ครานั้น สมเด็จ พระพันวสา” แต่ผู้ขับอาชีพจะขับว่า “ครานั้น สมเด็จพระ พันวสา” ซึ่งจะได้สัมผัสดีกว่า (ขุนช้างขุนแผน)
๘.๓ นี่แม่ยายแล้วสิริให้ กลอนบทละครนี้จุดเน้นอยู่ที่คำว่า สิริ โดยปกติคนจะอ่านว่า สิริ (คำเดียว ๒ พยางค์) แต่ในที่นี้เป็น ๒ คำ คือ สิ (ซิ) และ ริ จึงต้องอ่านว่า “นี่แม่ยาย แล้วสิ ริให้” จึงจะถูกต้องตามบริบทและใจความของละครตอนนี้ (สังข์ทอง)
๘.๔ เขียนมาเต็มเล่มแล้วจะสิ้นสมุด กลอนวรรคนี้ลองให้เด็ก ๆ อ่าน เกือบทุกคนจะอ่านว่า “เขียนมาเต็ม เล่มแล้ว จะสิ้นสมุด” แต่ถ้าจะอ่านให้ได้สัมผัสจะต้องปรับวรรคตอนว่า “เขียนมาเต็ม เล่มแล้วจะ สิ้นสมุด” (รำพันพิลาป)
ฯลฯ
๙. กลอนที่มีผู้แก้ไข ในการพิมพ์วรรณคดียุคใหม่บางสำนักพิมพ์นิยมปรับอักขรวิธีให้เป็นแบบปัจจุบันพื่อคนรุ่นใหม่จะได้เข้าใจง่าย (ซึ่งมีทั้งคุณและโทษ) หรือบางทีผู้พิมพ์ซึ่งสักว่าเป็นผู้พิมพ์หนังสือเป็น แต่ไม่เข้าใจเรื่องกลอนคิดว่าต้นฉบับผิดก็แก้ไขให้เสียเอง ตัวอย่างที่พบ เช่น
– พระฤๅษีมีพรตประทษร้าย (พระอภัยมณี) ผู้พิมพ์นึกว่าคำว่า ประทษ ตกสระ อุ ก็ใส่ให้เป็น ประทุษ ทำให้กลอนของท่านเสียสัมผัส
– จะลาพรตอตส่าห์พยายาม (พระอภัยมณี) ผู้พิมพ์เห็นคำว่า อตส่าห์ นึกว่าตกสระ อุ ก็ใส่ให้เป็น อุตส่าห์ เหมือนคำปกติ ทำให้กลอนของท่านเสียสัมผัส
– ฤๅษีสาวดาวบสแสนอดสู (พระอภัยมณี) ผู้พิมพ์นึกว่าคำว่า ดาวบส ผิด ก็แก้เป็น ดาบส คำให้กลอนเสียสัมผัส
การแก้ทำนองนี้บางครั้งเป็นการแก้ทั้งวรรค เช่น ในสมัย ร. ๕ – ร. ๖ ยุคที่มีการพิมพ์พระอภัยมณีใหม่ ๆ มีกลอนวรรคหนึ่งในพระอภัยมณี (ตอนครองเมืองผลึก ซึ่งเป็นแบบเรียน ม. ๓) สมัยเก่า ของเดิมในต้นฉบับที่เป็นตัวเขียนว่า “นิราแรมรสรักนางอักษร” หรือบางฉบับเป็น “นิราแรมรสรักดังอักษร” แต่มีผู้หลักผู้ใหญ่ที่มีอำนาจคุมหอพระสมุดฯ สมัยนั้นเห็นว่าใช้คำว่า อักษร ผิด แก้เป็นอัปสร และแก้คำว่า รสรัก เป็น รสลับ กลอนวรรคนี้จึงเป็น “นิราแรมรสลับนางอัปสร” และฉบับพิมพ์ทั้งหลาย ตั้งแต่สมัย ร. ๕ – ร. ๖ เป็นต้นมา ก็แก้ไขเป็นอย่างนี้หมดทั้งสิ้น ยกเว้นแต่ต้นฉบับตัวเขียน (สมุดข่อย) ซึ่งอยู่ในแผนกอักษรโบราณในหอสมุดแห่งชาติ ซึ่งยังคงคำเดิมไว้
สุนทรภู่ใช้คำว่า “อักษร” เพื่อสัมผัสกับคำว่า “รสรัก” หรืออีกนัยหนึ่งตามเนื้อหาในพระอภัยมณีตอนนี้กล่าวถึงนางสุวรรณมาลีซึ่งหนีไปบวช นางสุวรรณมาลีไม่ใช่เป็นนางอัปสร ซึ่งแปลว่า นางฟ้า เป็นแต่เพียงนางกษัตริย์ซึ่งเป็นคนธรรมดา ในอีกต้นฉบับหนึ่งจึงใช้คำว่า “ดังอักษร” ซึ่งแปลทำนองว่า “ดังข้อความที่กล่าวมา” นั่นเอง ได้ถ่ายเอกสารในต้นฉบับตัวเขียนมาเป็นหลักฐาน ดังต่อไปนี้
หลักฐานจากเอกสารโบราณฉบับตัวเขียนที่ถูกแก้ไขเปลี่ยนแปลง

สรุป
๑. การอ่านร้อยกรอง นอกจากอ่านให้ถูกต้องตามอักขรวิธีแล้ว ยังต้องอ่านให้ถูกต้องตามข้อบังคับของบทประพันธ์นั้น ๆ คำบางคำอ่านปกติอย่างหนึ่ง แต่อาจจะต้องอ่านเพื่อเอื้อฉันทลักษณ์และเอื้อสัมผัสอีกอย่างหนึ่ง และการแบ่งวรรคตอนจะต้องเป็นไปเพื่อเอื้อสัมผัสด้วย
๒. การพิมพ์หนังสือวรรณคดีหากจำเป็นต้องแก้อักขรวิธี ควรแก้แต่เพียงรูปคำให้เสียงคำคงเดิม มิฉะนั้นจะผิดสัมผัส อนึ่ง คำที่ใช้ในต่างสมัยกันควรคงไว้แบบเดิม แต่ทำเชิงอรรถอธิบาย ให้เป็นความรู้ในเชิงวิวัฒนาการของภาษาแก่ผู้เรียน
๓. ไม่ควรแก้ถ้อยคำที่กวีใช้เพียงเพื่อให้ถูกต้องตามหลักอักษรศาสตร์ แต่ต้องคำนึงถึงวรรณศิลป์ด้วย มิฉะนั้นแทนที่จะเป็นการผดุงวรรณคดีก็จะกลายเป็นเผด็จวรรณคดี ดังได้พบเห็นบ้างแล้วในการพิมพ์วรรณคดีในยุคนี้

ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร. กาญจนา นาคสกุล

คำที่พูดถึงกันมากคำหนึ่งในระยะที่ผ่านมาไม่นานนี้คือ คำว่า สิทธิมนุษยชน ซึ่งเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานที่มนุษย์ทุกคนมี ทุกคนจึงอ้างสิทธินี้จนลืมไปว่า เมื่อทุกคนมีสิทธิจึงต้องมีขอบเขตของสิทธิที่จะไม่ก้าวล่วงสิทธิของผู้อื่น และนอกจากสิทธิแล้ว มนุษย์ในสังคมยังมีบุคคลแวดล้อม มีวัฒนธรรม มีค่านิยมของมนุษย์ในแต่ละกลุ่ม ซึ่งดิฉันคิดว่าน่าจะคิดถึงด้วย

คำว่า สิทธิ เป็นคำที่มาจากภาษาบาลีและสันสกฤตว่า สิทฺธิ แปลว่า อำนาจอันชอบธรรม อำนาจที่บุคคลหนึ่งมีสำหรับให้ทำการใดๆได้ตามที่กฎหมาย ตราสาร หรือข้อบังคับระบุไว้. คำว่า สิทธิ มักใช้ในด้านกฎหมาย เช่น คนที่ทำผิดกฎหมายต้องได้รับโทษตามกฎหมาย คนรวยเพียงใดก็ไม่มีสิทธิพิเศษได้รับการยกเว้น. ตามปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน ซึ่งที่ประชุมสมัชชาสหประชาชาติสมัยสามัญที่ ๓ มีมติรับรอง เมื่อวันที่ ๑๐ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๙๑ ณ กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส ข้อหนึ่งว่า ทุกคนในโลกแม้ต่างชาติ ภาษา ศาสนา และวัฒนธรรม ล้วนมีสิทธิของความเป็นมนุษย์เหมือนกัน ถือเป็นสิทธิที่เท่าเทียมกัน หมายความว่า ทุกคนที่เกิดมาเป็นมนุษย์ ย่อมมีความเป็นมนุษย์เท่าเทียมกัน จึงมีสิทธิที่จะได้รับความคุ้มครองโดยกฎหมายอย่างเท่าเทียมกัน มีสิทธิที่จะมีสัญชาติของตัวเอง มีสิทธิที่จะแต่งงานสร้างครอบครัว มีสิทธิที่จะเลือกนับถือศาสนาที่ตนพอใจ และสิทธิอื่นๆเท่าที่ไม่ไปก้าวก่ายสิทธิของผู้อื่น ผู้ใดจะมาเอาสิทธินี้ไปไม่ได้.มนุษย์เป็นสัตว์ประเสริฐ มนุษย์สามารถเรียนรู้สิ่งต่างๆได้ด้วยสติปัญญาและด้วยการศึกษาเล่าเรียน มนุษย์ทุกคนไม่ว่าจะยากดีมีจนอย่างไร ย่อมมีสิทธิที่จะได้รับการศึกษาอบรมจากพ่อแม่ จากครูอาจารย์ และจากสังคมเพื่อพัฒนาศักยภาพตามความสามารถของตนได้ ภายใต้กฎหมาย ค่านิยม และวัฒนธรรมของกลุ่มชนเท่าทียมกันกับทุกคนในสังคมนั้น.มนุษย์ทุกคนย่อมมีสิทธิขั้นพื้นฐานในการดำรงชีวิตอยู่

สิทธิมนุษยชน เป็นหลักสากลที่มุ่งในด้านการดำรงชีวิตของมนุษย์ที่ไม่ให้มีการกดขี่ ข่มเหง บังคับ ขู่เข็ญ หรือทำร้ายกันอย่างไร้มนุษยธรรม อย่างปราศจากความเห็นใจกัน ปราศจากความเข้าใจกัน. สิทธิมนุษย์ชนตามปฏิญญาสากลของสหประชาชาติจึงมีความหมายเฉพาะ ความเท่าเทียมกันในทางกฎหมายและมีอิสรภาพที่จะกระทำได้ตามกำลังของแต่ละบุคคลโดยไม่กระทบสิทธ์ของผู้อื่นเท่านั้น เช่น สิทธิที่จะเดินขบวนเรียกร้องความเป็นธรรมได้โดยไม่ล่วงล้ำทำความเดือดร้อนให้ผู้อื่น. สิทธิที่จะใช้พื้นที่ถนนได้เท่าที่กฎหมายอนุญาตโดยไม่ไปตัดสิทธิของผู้อื่น สิทธิที่จะตั้งบ้านเรือนอยู่ในประเทศของตนโดยไม่รุกล้ำที่ของผู้อื่นหรือรุกล้ำที่สาธารณะ. สิทธิที่จะได้รับการพิจารณาคดีตามกฎหมาย ไม่มีใครมีสิทธิ์ตั้งค่ายกางเต็นท์ขวางกลางถนนกำจัดสิทธิผู้ใช้ถนนคนอื่น เป็นต้น. สิทธิมนุษยชน เป็นสิทธิขั้นพื้นฐานที่ทุกคนมีเท่าเทียมผู้อื่น คือ สิทธิที่จะกระทำการใดๆหรือไม่กระทำการใดๆได้ภายในขอบเขตที่ตนมีสิทธิ์ ถ้าผู้ใดใช้สิทธิ์มากเกินไปจนก้าวล่วงไปกระทบสิทธิ์ของผู้อื่น การใช้สิทธิ์นั้นก็ถือว่าไม่ถูกต้อง และไม่นับว่าเป็นสิทธิมนุษยชน. ในสังคม จึงมีกฎหมาย ระเบียบ ข้อบังคับ หรือคำสั่ง มาช่วยให้คนเข้าใจสิทธิ์ของตน โดยเฉพาะในส่วนที่สัมพันธ์กับสิทธิ์ของผู้อื่นเพื่อมิให้ใช้สิทธ์มากเกินไป

สิ่งที่ควรทำความเข้าใจให้กระจ่างก็คือ ความเท่าเทียมกันตามสิทธิมนุษยชนไม่ใช่ความเท่าเทียมกันทุกอย่างเพราะบุคคลในสังคมย่อมมีความแตกต่างกันในด้านหน้าที่ ความรับผิดชอบ หรือบทบาทของแต่ละบุคคล.โดยธรรมชาติมนุษย์มีความไม่เท่าเทียมกันในทุกๆด้าน.มนุษย์เป็นสัตว์สังคม ต่างมีความสัมพันธ์กับบุคคลอื่นด้วยการเป็นพ่อ เป็นแม่ เป็นลูก เป็นพี่ เป็นน้อง เป็นเพื่อนบ้าน เป็นเพื่อนร่วมชาติจนถึงเพื่อนร่วมโลก. สิทธิ์ของบุคคลจะมีได้มากน้อยเพียงใดต้องพิจารณารวมความสัมพันธ์ หน้าที่ ความรับผิดชอบของบุคคลที่มีต่อกันตามฐานะ ตามค่านิยมและตามวัฒนธรรมของคนในสังคมนั้นด้วย.สิทธิมนุษยชนเป็นอำนาจที่บุคคลหนึ่งมีสำหรับให้ทำการใดๆตามที่ กฎหมาย ระเบียบ ข้อบังคับ วัฒนธรรม และค่านิยมของสังคมอนุญาตให้ทำได้เหมือนผู้อื่น แต่ไม่ใช่ความเท่าเทียมกัน ไม่ใช่ความเสมอภาค เช่น ในสังคมไทย พ่อแม่มีสิทธิ์อบรมสั่งสอนดุว่าลูก ลูกมีสิทธิ์เรียกร้องสิ่งจำเป็นต่อการดำรงชีพจากพ่อแม่ พ่อแม่มีสิทธิ์นำทางที่ดีให้ลูก ลูกมีสิทธิ์จะเลือกทางที่ดีเพื่อการดำเนินชีวิตของตนได้ตามควร ลูกไม่มีสิทธิ์ด่าว่าพ่อแม่ พ่อแม่ไม่มีสิทธิ์ลงโทษลูกอย่างโหดร้าย ลูกไม่มีสิทธิ์ทำร้ายพ่อแม่ เมื่อลูกโตพอที่จะมีสิทธิ์เลือกตั้งพ่อแม่ไม่มีสิทธิ์ที่จะบังคับให้ลูกเลือกตามใจพ่อแม่. ทุกคนมีสิทธิ์แต่สิทธิ์นั้นๆไม่จำเป็นต้องเหมือนกัน.ในองค์กรหนึ่งๆย่อมต้องมีหัวหน้ามีลูกน้อง ความรับผิดชอบและบทบาทของแต่ละคนย่อมไม่เท่ากันจึงมีสิทธิ์ที่จะทำสิ่งใดหรือไม่ทำสิ่งใดได้ไม่เหมือนกัน. การที่คนไข้หนัก คนชราหรือเด็กเล็กๆได้รับการดูแลก่อนผู้อื่นเป็นสิทธิ์โดยชอบธรรมที่ควรได้รับตามความเหมาะสม เช่นเดียวกับ การจัดเส้นทางพิเศษให้นายกรัฐมนตรีหรือบุคคลสำคัญที่เดินทาง หรือการที่ธนาคารให้ลูกค้าชั้นดีของธนาคารกู้เงินเกินจำนวนที่กำหนดไว้.ใครที่สามารถเป็นนายกรัฐมนตรีได้หรือเป็นลูกค้าชั้นดีของธนาคารได้ก็ย่อมมีสิทธิ์อันชอบธรรมที่จะได้รับการปฏิบัติพิเศษเช่นเดียวกัน

ในระดับประเทศ นายกรัฐมนตรีทำหน้าที่บริหารประเทศ รับผิดชอบทุกข์สุขของผู้คนทั้งประเทศ นายกรัฐมนตรีย่อมมีสิทธิ์ที่จะได้รับความคุ้มกันเป็นพิเศษเมื่อไปในที่สาธารณะ มีสิทธิ์ที่จะได้รับการปฏิบัติเป็นพิเศษและมีสิทธิ์ทำงานในทำเนียบนายกรัฐมนตรี เป็นต้น. ในประเทศที่มีความเสมอภาคสูงและยึดกลักสิทธิมนุษยชนอย่างเหนียวแน่นเคร่งครัดอย่างประเทศสหรัฐอเมริกา ชีวิตความเป็นอยู่คนอเมริกันก็ไม่เท่าเทียมกัน.ความแตกต่างระหว่างบุคคลเป็นผลของความสามารถ การพัฒนาตนเอง การศึกษาหาความรู้และอื่นๆ ประธานาธิบดีสหรัฐมีสิทธิ์อยู่ในทำเนียบขาว มีเครื่องบินส่วนตัวที่จะพาไปสู่ทุกที่ที่ต้องการ และสามารถสั่งให้ทหารอเมริกันไปปฏิบัติงานเสี่ยงภัยหรือทำกิจกรรมใดๆได้เท่าที่กฎหมายกำหนด.ดาราภาพยนตร์ฮอลลิวู้ดส่วนมากมีบ้านใหญ่และงดงามอยู่ในบริเวณที่มีธรรมชาติงดงาม สงบและปลอดภัย ในขณะที่ยังมีคนอเมริกันเป็นจำนวนมากที่ยังต้องดิ้นรนหางานทำ อยู่ในที่ที่ต้องระวังตัวอยู่ทุกฝีก้าว และไม่มีความสะดวกสบายใดๆ แต่สังคมอเมริกันก็ถือว่าเป็นสังคมที่ทุกคนมีสิทธิมนุษยชนเท่าเทียมกันเพราะทุกคนมีโอกาสศึกษาหาความรู้ได้เท่ากัน แต่ความสำเร็จในการเรียนรู้ไม่จำเป็นต้องเท่ากัน.ทุกคนมีโอกาสได้รับบริการจากรัฐ ได้รับความคุ้มครองจากรัฐเท่าเทียมกันแต่ไม่ได้หมายความว่า ทุกคนจะมีชีวิตเหมือนกัน